چهارشنبه , ۳۰ آبان ۱۳۹۷

اختلال ارتباطی، مهم‌ترین معضل خانواده ایرانی

ثبت نیوز: رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه هفته گذشته 10 عنوان اتهامی نخست کشور را بر حسب پرونده‌های تشکیل شده اعلام کرد.

به گزارش ثبت نیوز به نقل از ایرنا، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه هفته گذشته 10 عنوان اتهامی نخست کشور را بر حسب پرونده‌های تشکیل شده اعلام کرد که از این بین چهار مورد به حوزه مسائل خانواده مربوط می‌شود؛ طلاق تفاهمی، مطالبه مهریه، الزام به تمکین و طلاق به درخواست زوجه، جزو 10 موضوع اول قوه قضاییه در پرونده‌های تشکیل شده‌است.

این شرایط حاکی از گستردگی و پیچیدگی معضلات و چالش های حوزه خانواده است و زنگ خطر تضعیف نهاد خانواده در جامعه ایرانی را به صدا درآورده است. پژوهشگر ایرنا در زمینه آسیب های حوزه خانواده با «فهمیه حسین‌زاده» جامعه‌شناس و پژوهشگر در حوزه مداخلات اجتماعی گفت وگو کرد. وی معتقد است وضعیت خانواده ایرانی هنوز به مرحله بحران نرسیده است اما با اختلالات جدی از جمله اختلال ارتباطی مواجه است. در ادامه متن گفت وگو با این جامعه شناس را می خوانیم؛

اخیرا قوه قضاییه 10 عنوان اول اتهامی کشور در پرونده‌های ورودی به دستگاه قضایی را اعلام کرده است که از این بین چهار مورد به مسائل خانواده مربوط است. با توجه به این آمار آیا می‌ توان گفت وضعیت خانواده در ایران بحرانی است؟ یا این تعداد از تشکیل پرونده می‌تواند ناشی از نقص در قوانین و مقررات باشد؟ 

نمی‌توانیم بگوییم نهاد خانواده در ایران دچار بحران است اما دچار اختلالات جدی‌ است که اگر به داد آن نرسیم وارد مرحله بحران خواهد شد.

 این اختلال‌ها شامل چه مواردی است؟ 

براساس پژوهش‌هایی که داشته ام، در خانواده با سه دسته اختلال عمده مواجهیم؛ یکی از آن‌ها اختلال ارتباطی است که سرچشمه آن دو اختلال دیگر به حساب می‌آید. اختلال ارتباطی نوعی ضعف و عدم توانایی در ایجاد گفت وگو و تعامل میان اعضای خانواده است که هم ابعاد عاطفی دارد و هم ابعاد نگرشی.
در ارتباطات عاطفی و نگرشی درون خانواده گسست‌هایی شکل گرفته که هم به صورت شکاف‌های میان نسلی (والدین و فرزندان) و هم ارتباط میان زوجین خود را نشان می‌دهند. عامل اصلی بروز چنین اختلالی، گذار ناقص ما از شیوه‌های تعامل سنتی درون خانواده به شکل مدرن است.
از تبعات اختلال ارتباطی آن است که در بهره ‌برداری از منابع در بین افراد خانواده اتفاق نظر و همدلی لازم شکل نمی ‌گیرد. مشکلات و نزاع‌های حقوقی پیرامون مهریه و ارث از همین جنس است. بنابراین به جای آن که منابع درون خانواده بر اساس تفاهم اعضا، مدیریت شوند، هر فردی آن منابع را منافع خود می‌بیند و می‌خواهد آن را به سمت خود بکشد. در حال حاضر، این شکل از اختلال ارتباطی و سایر اشکال آن خیلی گسترش پیدا کرده و در تهران و شهر‌های دیگر ایران به سادگی قابل مشاهده است.
اختلال دوم، اختلال در ارتقای سرمایه‌های فرهنگی و اقتصادی اعضای خانواده است. فرد می‌خواهد به لحاظ اقتصادی یا فرهنگی رشد کند، اما خانواده توان کمک کردن به فرد (اعم از والدین و فرزندان) را ندارد. به بیان دیگر، خانواده توان راهبری، حمایت و راهنمایی فرد در تعیین مسیر حرفه ای درست و واقعی را ندارد و نمی‌تواند به اعضای خود کمک کند تا در حرفه ای که منطبق بر استعدادها و توانایی‌های ذاتیش است موقعیت خود از طریق افزایش سرمایه های اقتصادی و اجتماعی ارتقا دهد. مورد بعدی اختلال در ادغام اجتماعی است.
زمانی که اختلال ارتباطی درون خانواده قوی است، نمی‌توان پیوندهای هنجارمند بین خانواده و جامعه محلی یا شهری را تقویت کرد. این موضوع در گسترش بی‌اعتمادی خود را نشان می‌دهد. اعضای خانواده که درگیر اختلال ارتباط هستند، نسبت به همسایگان و جامعه محلی نیز دچار بی‌اعتمادی می‌شوند. در نتیجه مشارکت در ابعاد محلی و شهری نیز شکل نمی‌گیرد.
از نظر من این سه اختلال در خانواده امروزه ایرانی کاملا آشکار است و اختلال مادر، همان اختلال ارتباطی است که ناشی از فقدان مهارت در برقراری گفت وگو و تفاهم است.

 در ابتدای گفت وگو تصریح داشتید اگر ما در این زمینه چاره‌جویی نکنیم دچار بحران خواهیم شد. به نظر شما چه نهادهایی باید ورود کنند؟ و چه اقداماتی را انجام دهند؟ 

چند اتفاق باید رقم بخورد. اول آنکه باید برخی سیاست‌گذاری‌های کلی در سطح مناسبات اجتماعی از منظر روابط اجتماعی و فضای کالبدی صورت بگیرد. شهر باید طوری سامان‌دهی شود که امکان گفت وگو و ارتباط اجتماعی را فراهم کند و اعضای خانواده و خانواده‌ها فضایی برای گفت وگو و ارتباط داشته‌باشند. اگر این فضا را فراهم نکنیم نمی‌توانیم به کاهش اختلال ارتباطی ورود بکنیم.
دوم اینکه در درون خانواده باید آموزش‌هایی در حوزه روابط همدلانه داده شود. روابط همدلانه نیازمند آموزش و سازمان‌دهی اجتماعی است. متولی سازمان‌دهی اجتماعی از منظر راهبری استراتژیک معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری است و ایجاد فضای کالبدی آن پروژه بر عهده ادارات بانوانی است که در شهرداری‌ها کار می‌کنند. خوشبختانه معاونت ریاست جمهوری بر این بحث تمرکز کرده و پروژه «گفت وگوی ملی خانواده» را راه‌اندازی و برخی از اقدامات آموزشی را نیز شروع کرده‌ است. البته این سیاست‌گذاری کلان است. برای عملیاتی شدن آن باید نهادهای عمومی و حتی سمن‌ها درگیر شوند. این فرایندی است که باید طی شود.

 فکر می‌کنید شکل‌های سنتی آموزش تا چه اندازه می‌توانند مفید باشند؟ 

من با آموزش‌های مستقیم کارگاهی موافق نیستم. این آموزش‌ها ثمربخش و پایدار نیستند. ما مردمی نیستیم که تحت تاثیرآموزش‌های مستقیم باشیم. ذهنیت ما در پذیرش و اقناع متفاوت است. من توصیه می‌کنم از آموزش‌های یادگیرنده یا آموزش از طریق اقدام استفاده شود. بر اساس این آموزش، مفاهیم جدید باید در ذهنیت جمعی یک خانواده نهادینه شده و تبدیل به تجربه زیسته آن خانواده شود. از این رو باید فرایندهای آموزشی ـ عملی جایگزین دوره‌های آموزشی رایج شود.
در این فرایندها، مجموعه ای از اقدامات و فعالیت‌ها تعبیه شده اند که گفت وگو و روابط همدلانه را شکل داده و در جریان زندگی روزمره، نهادینه می سازند. طی این آموزش کل اعضای خانواده باید درگیر شوند. برای مثال فرایندی ایجاد می‌کنیم که روی اوقات فراغت نوجوانان کار می‌کند یا روی ارتقای درآمد خانوار. این فرایندها مستلزم درگیری کل اعضای خانواده است و همه خانواده درگیر می‎شوند و آموزش می‌بییند.

 آیا می‌توان برای مسائلی از این دست راهکارهای کوتاه‌مدت یا میان مدت ارائه داد؟ یا برای عبور از این مشکلات نیازمند برنامه‌های طولانی مدت هستیم؟ 

اختلال ارتباطی در میان خانواده ها یک شبه و در مدت زمان کوتاهی شکل نگرفته که در زمانی کوتاه نیز بتوان به آن پایان داد اما از آنجا که ارتباط اعضای یک خانواده به شدت متأثر از فضای ارتباطات اجتماعی است، می‌توان انتظار داشت که با ایجاد فضای گفت وگو در سطح محله و نهادهای مدنی، از شدت اختلال ارتباطی در خانواده ها هم کاسته‌شود.

Check Also

کودکان کار امروز، جوانان بزهکار فردا

ثبت نیوز: معاون فرهنگی قوه قضاییه بیان کرد: هدف اصلی ما موضوع پیشگیری است و می‌گوییم کودک کار امروز با واقعیت تلخ موجود جوان بزهکار فرداست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *